به گزارش اخلاق نیوز، محمد حسین مختاری در این یادداشت نوشته است: غدیر، تنها نام منزلی در میان راه مکه و مدینه نیست؛ غدیر، روایت جاودانه پیوند زمین و آسمان و تجلی اراده الهی در استمرار هدایت انسان است. در آن ظهر سوزانِ حجاز، هنگامی که کاروان بزرگ حج در سرزمین خم از حرکت بازایستاد، تاریخ اسلام در آستانه فصلی تازه قرار گرفت؛ فصلی که در آن، رسالت نبوی در پرتو ولایت معنا یافت و هدایت امت، از سرچشمه ای زلال و الهی تداوم پیدا کرد. غدیر، نه صرفاً واقعه ای تاریخی، بلکه حقیقتی زنده در حافظه دینی مسلمانان و نمادی از مسئولیت الهی در پاسداری از دین و عدالت است.
در سنت فکری شیعه، واقعه غدیر خم بیانگر اوج کمال دین و تضمین استمرار مسیر هدایت پس از پیامبر اکرم (ص) تلقی می شود؛ رخدادی که در آن، امیرالمؤمنین علی (ع) به عنوان الگوی کامل ایمان، عدالت و زمامداری الهی معرفی شد. از این منظر، غدیر صرفاً اعلان فضیلت یک شخصیت ممتاز نیست، بلکه تبیین اصل بنیادین ولایت و ترسیم افق رهبری جامعه اسلامی بر پایه عدالت، حکمت و معنویت است.
در دوران معاصر، امام خمینی (ره) با نگاهی ژرف و تمدنی به واقعه غدیر، آن را فراتر از یک مناسبت مذهبی دانسته و از آن به عنوان نماد استمرار حکومت الهی و بنیان نظم سیاسی اسلام یاد کرده است.
نوشتار حاضر می کوشد با تأملی در مفهوم غدیر و با تأکید بر دیدگاه های امام خمینی (ره)، نسبت میان رسالت، ولایت و هدایت اجتماعی را در منظومه فکری ایشان بازخوانی کند.
عید سعید غدیر خم در اندیشه اسلامی، صرفاً یک واقعه تاریخی یا مناسبت مذهبی نیست، بلکه نقطه عطفی در تداوم رسالت نبوی و استمرار هدایت الهی در جامعه اسلامی به شمار می آید. واقعه غدیر که در هجدهم ذی الحجه سال دهم هجری در منطقه غدیر خم و در بازگشت پیامبر اسلام (ص) از حجهالوداع رخ داد، از منظر شیعه بیانگر نصب الهی امیرالمؤمنین علی (ع) به مقام ولایت و جانشینی پیامبر اکرم (ص) است.
این واقعه، افزون بر جنبه های اعتقادی، دارای ابعاد سیاسی، اجتماعی و تمدنی گسترده ای است که در طول تاریخ اسلام همواره مورد توجه متفکران و اندیشمندان اسلامی قرار داشته است. در میان متفکران معاصر، امام خمینی (ره) جایگاه ویژه ای در تبیین فلسفه غدیر دارد و آن را نه صرفاً یک انتصاب فردی، بلکه تبلور نظام ولایت و استمرار حکومت الهی می داند.
بر اساس گزارش های تاریخی و روایی، پیامبر اسلام (ص) پس از انجام مناسک حج، در منطقه غدیر خم دستور توقف کاروان های مسلمانان را صادر کرد و در خطبه ای تاریخی فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه». این اعلان، از منظر شیعیان، دلالتی آشکار بر امامت و ولایت حضرت علی (ع) دارد و نشان دهنده آن است که مسئله رهبری امت اسلامی نمی توانست پس از رحلت پیامبر (ص) بدون تعیین و هدایت الهی رها شود (امینی، ۱۳۹۰، ج ۱، ص ۱۴). قرآن کریم نیز در آیه تبلیغ: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ…» (مائده: ۶۷) و همچنین آیه اکمال دین: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ…» (مائده: ۳)، از نگاه بسیاری از مفسران شیعه، به اهمیت این واقعه اشاره دارد و آن را مکمل رسالت پیامبر اسلام معرفی می کند (طباطبایی، ۱۴۱۷ق، ج ۶، ص ۴۶).
در اندیشه امام خمینی (ره)، غدیر نه یک رخداد تاریخی محدود، بلکه حقیقتی جاری در حیات امت اسلامی است. ایشان با تأکید بر اینکه مسئله غدیر، مسئله حکومت و ولایت است، معتقد بود که پیامبر اکرم (ص) در غدیر تنها شخصی را به عنوان جانشین معرفی نکرد، بلکه الگوی حکومت اسلامی مبتنی بر عدالت، معنویت و هدایت الهی را بنیان نهاد. امام خمینی (ره) تصریح می کند: «مسئله غدیر، مسئله حکومت است، نه مسئله ای که در عرض سایر مسائل فرعی باشد» (امام خمینی، ۱۳۸۹، ج ۲۰، ص ۱۱۲). از این منظر، ولایت امیرالمؤمنین (ع) صرفاً جایگاه معنوی یا اخلاقی نیست، بلکه ساختاری برای اداره جامعه بر اساس معیارهای الهی و عدالت محور محسوب می شود.
یکی از مهم ترین ابعاد تحلیل امام خمینی (ره) از غدیر، پیوند آن با نظریه ولایت فقیه و استمرار ولایت در عصر غیبت است. ایشان معتقد بود که هدف از تعیین امام در غدیر، استمرار اجرای احکام الهی و حفظ جامعه اسلامی از انحراف بوده است و این وظیفه در دوران غیبت امام معصوم (عج)، بر عهده فقیه جامع الشرایط قرار می گیرد (امام خمینی، ۱۴۲۶ق، ص ۴۰). به اعتقاد امام خمینی، اگر اصل ولایت در جامعه اسلامی مورد غفلت قرار گیرد، دین در سطحی فردی و عبادی محدود شده و از ظرفیت تمدنی و اجتماعی خود باز می ماند.
از این رو، غدیر نماد مسئولیت اجتماعی مسلمانان در پاسداری از ارزش های اسلامی و تحقق عدالت در جامعه است.
امام خمینی (ره) همچنین غدیر را محور وحدت حقیقی امت اسلامی می دانست. برخلاف برخی قرائت های اختلاف افکن از مسئله غدیر، ایشان تأکید می کرد که طرح ولایت نباید موجب تفرقه میان مسلمانان شود، بلکه باید زمینه ساز بازگشت به اصول اساسی اسلام و عدالت اجتماعی باشد.
از دیدگاه ایشان، امیرالمؤمنین علی (ع) شخصیتی است که نه تنها برای شیعیان، بلکه برای همه مسلمانان و حتی آزادگان جهان، نماد عدالت، زهد، معنویت و مبارزه با ظلم است (امام خمینی، ۱۳۸۹، ج ۵، ص ۲۴۷). بنابراین، بزرگداشت عید غدیر تنها یادبود یک واقعه تاریخی نیست، بلکه احیای فرهنگ عدالت خواهی، مسئولیت پذیری و حکومت اخلاقی در جامعه اسلامی است.
از سوی دیگر، غدیر در منظومه فکری امام خمینی (ره) پیوندی عمیق با مفهوم مردم سالاری دینی دارد. ایشان معتقد بود که حکومت اسلامی هرچند مشروعیت خود را از خداوند دریافت می کند، اما تحقق و استقرار آن بدون حضور و پذیرش مردم ممکن نیست. این برداشت، نوعی جمع میان ولایت الهی و مشارکت مردمی را نشان می دهد که در سیره حکومتی امیرالمؤمنین علی (ع) نیز قابل مشاهده است.
امام خمینی (ره) با استناد به حکومت علوی، بر ضرورت عدالت اجتماعی، مبارزه با فساد، حمایت از محرومان و رعایت حقوق مردم تأکید می کرد و این اصول را میراث حقیقی غدیر می دانست (امام خمینی، ۱۳۸۹، ج ۲۱، ص ۸۶).
در نهایت، می توان گفت که عید سعید غدیر در اندیشه امام خمینی (ره) فراتر از یک مناسبت مذهبی، نماد تداوم رسالت، استمرار هدایت الهی و تحقق حکومت مبتنی بر ارزش های اسلامی است.
غدیر در این نگاه، نه فقط اعلام محبت و فضیلت حضرت علی (ع)، بلکه تثبیت اصل ولایت به عنوان ضامن بقا و کمال دین است. از این رو، بازخوانی غدیر با تأکید بر دیدگاه های امام خمینی (ره)، می تواند افق های جدیدی را برای فهم نسبت دین، سیاست، عدالت و رهبری در جامعه اسلامی بگشاید و زمینه ای برای تقویت هویت دینی و انسجام اجتماعی فراهم سازد.
∎
دیدگاهی ثبت نشده است