آژانس فضایی اروپا بزرگ ترین و دقیق ترین تصویری را منتشر کرده که تاکنون در نور مرئی از مرکز کهکشان راه شیری گرفته شده است.
در این عکس تلسکوپ فضایی اقلیدس تصویر بیش از ۶۰ میلیون ستاره را همراه با سحابی ها و خوشه های ستاره ای ثبت کرده است.
اما این تصویری بود که در اصل قرار نبود هرگز ثبت شود.
تلسکوپ فضایی اقلیدس که برای مطالعه جهان تاریک و نامرئی طراحی شده، تنها برای یک روز و به درخواست پژوهشگران به سوی بخش مرکزی کهکشان راه شیری، موسوم به برآمدگی کهکشانی، نشانه رفت.
خاویر دوپاک، دانشمند مسئول عملیات پیمایش اقلیدس، به بی بی سی می گوید: «معمولا اقلیدس به اعماق فضای کیهان شناختی نگاه می کند، اما این بار دقیقا برعکس عمل کردیم. ما به منطقه ای بسیار شلوغ در برآمدگی کهکشان خودمان رفتیم.»
دقت و حساسیت بالای اقلیدس به آن امکان داد جزئیات خیره کننده ای ثبت کند و حتی در این ناحیه متراکم نیز ستاره های منفرد، از جمله ستاره های کم نور، را از یکدیگر تشخیص دهد.
این تلسکوپ، تصویری موزاییکی از ۹ بخش تهیه کرد که هر یک از آن ها از قرص کامل ماه بزرگ تر بودند و در نتیجه حجم عظیمی از داده ها تولید شد.
آقای دوپاک می گوید: «از نظر آماری باید بتوان در میان این همه ستاره تعدادی سیاره فراخورشیدی پیدا کرد.»
سیاره فراخورشیدی یا اگزوپلنت، سیاره ای است که خارج از منظومه شمسی قرار دارد. به گفته ناسا، تاکنون بیش از ۶ هزار سیاره فراخورشیدی کشف شده است.
این تصویر جدید به دانشمندان اجازه خواهد داد جرم سیاره های فراخورشیدی را اندازه گیری کنند. این کار می تواند اطلاعات مهمی، از جمله سرنخ هایی درباره امکان وجود حیات در آن سیارات، در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
همچنین این تصویر به اخترشناسان کمک می کند تا با استفاده از روشی موسوم به ریزهمگرایی، سیاره های فراخورشیدی جدیدی را کشف کنند.
این تصویر از برآمدگی مرکزی راه شیری، بزرگ ترین و پرجزئیات ترین عکس با وضوح بالا از مرکز کهکشان ما در نور مرئی است. تلسکوپ فضایی اقلیدسِ آژانس فضایی اروپا آن را در ۲۳ مارس ۲۰۲۵ ثبت کرده است
ذره بینی در فضا
به زبان ساده، پدیده ریزهمگرایی زمانی رخ می دهد که یک ستاره تقریبا به طور کامل از مقابل ستاره ای دیگر عبور کند.
در چنین حالتی، ستاره نزدیک تر به ما مانند یک ذره بین عمل می کند، زیرا نیروی گرانش آن، نور ستاره دورتر را خم می کند و درخشان تر می سازد.
اگر سیاره ای به دور ستاره نزدیک تر در گردش باشد، گرانش آن نیز این نور را منحرف می کند. این تغییر بسیار کوچک در روشنایی، نشانه ای است که وجود یک سیاره فراخورشیدی را به اخترشناسان اطلاع می دهد.
خاویر دوپاک می گوید: «اگر خوش شانس باشید، می توانید یک سیاره یا حتی بیش از یک سیاره را شناسایی کنید.»
ژان فیلیپ بولیو از موسسه اخترفیزیک پاریس در فرانسه و دانشگاه تاسمانی در استرالیا، که آغازگر این پیمایش برآمدگی کهکشانی بوده است، می گوید: «در بیست سال گذشته تقریبا ۳۰۰ سیاره فراخورشیدی با استفاده از این روش کشف شده اند.»
این تصویر بخشی عادی از برآمدگی مرکزی کهکشان را نشان می دهد؛ منطقه ای که ستارگان در آن با تراکمی بسیار بالا در کنار یکدیگر قرار گرفته اند
اما تنها با استفاده از این تصویر تلسکوپ اقلیدس نمی توان سیاره های فراخورشیدی جدید را کشف کرد. برای ثبت یک رویداد ریزهمگرایی، لازم است یک تلسکوپ بیش از ۲۰ روز یک ستاره را زیر نظر داشته باشد؛ شرطی که ماموریت یک روزه اقلیدس قادر به برآورده کردن آن نبود.
اما اگر در آینده تلسکوپی دو ستاره هم پوشان را در همان ناحیه ای که اقلیدس تصویربرداری کرده است شناسایی کند، داده های تلسکوپ اقلیدس می تواند به تایید وجود سیاره های جدید کمک کند.
والریا پتورینو، اخترفیزیک دان و عضو تیم علمی ماموریت اقلیدس، معتقد است این تصویر می تواند به کشف «بیش از هزار سیاره» منجر شود؛ از جمله سیاره های عمدتا سردی که به دور ستاره ها می گردند و از طریق ریزهمگرایی قابل شناسایی اند، و همچنین سیاره های سرگردانی که از ستاره مادر خود جدا شده اند.
برای نمونه، تلسکوپ فضایی «نانسی گریس رومن» متعلق به ناسا قرار است در پایان ماه اوت پرتاب شود. اقلیدس اکنون کل منطقه ای را که این تلسکوپ در جست وجوی سیاره ها زیر نظر خواهد گرفت، تصویربرداری کرده است.
ناتالیا رکتسینی از موسسه اخترفیزیک پاریس، که انتشار داده های اقلیدس را هدایت کرده، توضیح می دهد: «از این پس هر کسی که در همین منطقه رویداد ریزهمگرایی را شناسایی کند، برای مثال با استفاده از تلسکوپ رومن، می تواند از داده های اقلیدس به عنوان یک مرجع زمانی در گذشته استفاده کند و ببیند ستاره ها پیش از هم پوشانی چه شکلی داشته اند.»
امکان وجود حیات
این تصویر یک سحابی گسیلشی را نشان می دهد که تلسکوپ اقلیدس آن را ثبت کرده است. این سحابی ابری از گازهای یونیده است که از ستارگان پرجرمی که به تازگی در یکی از بازوهای مارپیچی راه شیری شکل گرفته اند، به فضا رانده شده است
این داده ها راه را برای محاسبه جرم سیاره ها باز می کند.
خانم پتورینو توضیح می دهد که با گذشت زمان، فاصله ظاهری میان دو ستاره افزایش می یابد. اگر ستاره نزدیک تر میزبان یک سیاره فراخورشیدی باشد، اندازه گیری حرکت نسبی آن نسبت به ستاره پس زمینه ای که نورش تقویت شده، به اخترشناسان کمک می کند جرم آن سیاره را تعیین کنند؛ دقت این اندازه گیری نیز هرچه فاصله زمانی مشاهده ها بیشتر شود، افزایش می یابد.
این داده ها حتی می توانند اطلاعات تازه ای درباره سیاره هایی که در گذشته کشف شده اند فراهم کنند.
این تصویر که اقلیدس آن را ثبت کرده، یک ابر مولکولی متراکم را نشان می دهد که نور برآمدگی مرکزی کهکشان راه شیری (بخش زردرنگ تصویر) را پنهان می کند
۲۰ سال پیش، ژان فیلیپ بولیو سرپرستی گروهی را بر عهده داشت که یک سیاره فراخورشیدی جدید را کشف کرد. او می گوید: «این سیاره ای یخی است، چیزی شبیه سیاره هاث در مجموعه جنگ ستارگان. بعد از این همه سال، هیجان زده ام که شاید اقلیدس بالاخره بتواند جرم دقیق آن را اندازه گیری کند.»
آقای دوپاک توضیح می دهد که دانستن جرم یک سیاره می تواند اطلاعات بسیار مهمی درباره آن ارائه دهد، از جمله این که آیا ممکن است شرایط لازم برای وجود حیات را داشته باشد یا نه.
او می گوید: «معمولا، همان طور که در منظومه شمسی خودمان می بینیم، سیاره های بسیار پرجرم اغلب گازی یا یخی هستند و سیاره های کوچک تر و کم جرم تر که به ستاره خود نزدیک ترند، معمولا سنگی اند. اگر به دنبال شرایط مناسب برای شکل گیری حیات باشید، احتمالا سیاره های سنگی گزینه های بهتری هستند.»
به گفته او، اگر نامزد مناسبی پیدا شود «می توان با تلسکوپ های دیگری که برای بررسی ویژگی های جو سیاره ها ساخته شده اند، مطالعه را ادامه داد» تا مشخص شود آیا آن سیاره قابلیت میزبانی حیات را دارد یا نه.
البته کاربرد این تصویر تلسکوپ اقلیدس تنها به مطالعه سیاره های فراخورشیدی محدود نمی شود.
این داده ها می تواند برای کاربردهای علمی دیگری نیز استفاده شوند؛ از کوتوله های قهوه ای و سامانه های ستاره ای دوتایی گرفته تا بررسی حرکت ستارگان و توزیع غبار در سراسر کهکشان ما.
منبع: بی بی سی
∎
دیدگاهی ثبت نشده است