در همدان روزانه بیش از ۳۰۰۰ تن نخاله ساختمانی تولید می شود؛ رقمی قابل توجه که با توجه به محدودیت سایت دفن فعلی، زنگ خطر جدی برای مدیریت پسماند شهری به شمار می رود. سایت دفن نخاله نیز طبق برآوردها، تنها تا دو سال آینده ظرفیت پذیرش فعلی را خواهد داشت و هنوز جایگزین قطعی برای آن تعیین نشده است. از سوی دیگر، تقریباً هیچ زیرساخت مؤثری برای بازیافت مصالح ساختمانی در استان وجود ندارد.
ایسنا در این گزارش، به بررسی ابعاد این بحران با تکیه بر دیدگاه های معاون فنی و اجرایی سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان و یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا پرداخته است. آنچه در ادامه می آید، روایت دو نگاه متفاوت به یک مسئله مشترک است.
تولید سالانه بیش از یک میلیون تُن ضایعات ساختمانی
معاون فنی و اجرایی سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان با اشاره به تولید سالانه بیش از یک میلیون و ۵۰ هزار تُن نخاله و ضایعات ساختمانی در این شهر، از نبود زیرساخت های بازیافت مصالح ساختمانی در کشور خبر داد و گفت: در حال حاضر ۹۹ درصد نخاله های تولیدی به سایت دفن در رباط شورین منتقل می شوند.
علی پناهی زاده در گفت وگو با ایسنا با بیان اینکه در سال ۱۴۰۴ حدود یک میلیون و ۵۰ هزار تُن نخاله و ضایعات ساختمانی در شهر همدان تولید شده است، تصریح کرد: به طور میانگین روزانه بین ۳۰۰۰ تا ۳۱۰۰ تُن نخاله ساختمانی در شهر تولید می شود که به سایت دفن نخاله در منطقه رباط شورین حمل می شود.
وی با اشاره به رونق ساخت وساز در همدان، افزود: اگرچه آمار دقیقی برای مقایسه با سایر شهرهای غرب کشور در اختیار نداریم، اما به نظر می رسد حجم نخاله های تولیدی در همدان اندکی بیشتر از میانگین شهرهای غرب کشور باشد.
معاون فنی و اجرایی سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان در تشریح فرآیند جمع آوری نخاله ها گفت: پس از اخذ پروانه ساختمانی و نامه شروع به کار از منطقه شهرداری، مالک به سازمان مراجعه می کند. کارشناسان ما با بازدید از ملک، میزان خاکبرداری و نخاله تولیدی را برآورد کرده و مجوز لازم را صادر می کنند.
وی افزود: سپس مالک می تواند با این مجوز، از ماشین آلات سازمان یا بخش خصوصی برای حمل نخاله به سایت دفن استفاده کند.
بازیافت نخاله در همدان تقریبا صفر است
پناهی زاده در پاسخ به پرسش ایسنا درباره بازیافت نخاله های ساختمانی، تأکید کرد: بحث جمع آوری و بازیافت دو مقوله کاملاً جدا هستند و متأسفانه نه در همدان، نه در استان و نه حتی در کشور، به صورت جدی امکان بازیافت مصالح ساختمانی وجود ندارد.
وی با اشاره به اینکه تجربه استان هایی مانند کرمانشاه و تهران در سال های گذشته نیز به شکست انجامیده و تعطیل شده است، افزود: در حال حاضر فقط تعداد محدودی از شهرها در کشور این کار را انجام می دهند که آن ها هم فعال نیستند.
به گفته این مقام مسئول، نبود صرفه اقتصادی مهم ترین دلیل بی میلی پیمانکاران به این حوزه است و با وجود تلاش های انجام شده، استقبال چندانی صورت نگرفته است؛ بنابراین فعلاً چاره ای جز دپو و دفن نخاله ها در سایت رباط شورین وجود ندارد.
وی همچنین از فعالیت حدود هشت اکیپ فعال خاکبرداری و تخریب در شهر همدان خبر داد و گفت: حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ دستگاه ماشین آلات سنگین در این زمینه فعالیت دارند، اما آمار دقیق نیست؛ زیرا بسیاری از این خودروها زیرمجموعه مستقیم ما نیستند.
معاون پسماند همدان از اجرای طرحی برای ساماندهی خودروهای حمل نخاله و بار در سطح شهر خبر داد و گفت: از سال های گذشته با همکاری سایر سازمان های شهرداری، طراحی نرم افزاری را آغاز کرده ایم که بر اساس آن، تمام خودروهای سنگین باری داخل شهر باید بارنامه شهری دریافت کنند.
وی افزود: پیش بینی می شود این طرح در نیمه دوم امسال اجرایی شود و در این صورت، تعداد دقیق خودروها، میزان بار حمل شده و مسیرهای تردد به طور کامل قابل ردیابی خواهد بود.
چالش اصلی؛ جانمایی سایت جدید دفن نخاله
پناهی زاده مهم ترین چالش پیش روی سازمان پسماند شهرداری همدان را جانمایی محل جدید برای دفن نخاله ها دانست و گفت: سایت فعلی حدود ۳۰ سال است که مورد استفاده قرار گرفته و به دلیل نزدیکی به شهر، قرارگیری در مسیر راه آهن، نزدیکی به فرودگاه و احداث شهرک ویلایی در پشت سایت، حداکثر تا دو سال دیگر باید جابه جا شود.
وی با اشاره به اینکه دستورالعمل جانمایی سایت های دفن پسماند دارای ۳۰ تا ۳۱ آیتم سخت گیرانه است، اظهار کرد: نزدیک به یک سال است که مطالعات تخصصی را با همکاری دو دانشگاه در همدان آغاز کرده ایم و چند نقطه نیز مشخص شده است.
معاون پسماند شهرداری همدان ادامه داد: محل جدید حتماً خارج از حریم شهر و احتمالاً در همان محدوده رباط خواهد بود، اما انتخاب نقطه ای نزدیک به شهر برای کاهش هزینه حمل و تخلیه، بسیار دشوار است.
وی با اشاره به تخلیه نخاله در حاشیه شهر و روستاهای اطراف، گفت: ۹۹ درصد نخاله های حاصل از مجوزهای رسمی به سایت دفن منتقل می شود، اما برخی نخاله های خرد ناشی از تعمیرات جزئی با خودروهای کوچک مانند نیسان و وانت در فاصله شهر و روستاها رها می شود.
برخورد با متخلفان و توقیف خودرو
پناهی زاده با بیان اینکه گشت های خودرویی و پنج کانکس در ورودی های شهر مستقر کرده ایم که خودروهای متخلف را توقیف و به مراجع قضایی معرفی می کنند، ادامه داد: همچنین شهرداری با ۶۰ دستگاه خاور، نسبت به پاکسازی این نقاط اقدام می کند.
این مقام مسئول با تأکید براینکه پیش بینی می شود ظرف یک یا دو سال آینده سایت جدید به بهره برداری برسد، اظهار کرد: تأکید اصلی در این پروژه، استفاده بلندمدت حداقل ۵۰ ساله است و از همین حالا در طرح ها و مذاکرات، ایجاد فضای تفکیک و بازیافت در ورودی سایت جدید پیش بینی شده تا فقط مواد کاملاً غیرقابل استفاده دپو شوند.
به گفته این مقام مسئول، برای سایت جدید حداقل ۵۰ هکتار زمین نیاز است و تلاش می شود از اراضی ملی و منابع طبیعی غیرقابل استفاده برای این پروژه تملک شود، زیرا تملک ریالی هزینه بسیار بالایی دارد.
پناهی زاده با اشاره به اهمیت آموزش شهروندی، بیان کرد: سازمان مدیریت پسماند شهرداری همدان در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۳۷ هزار و ۵۷۴ نفر را تحت آموزش های مرتبط با مدیریت پسماند قرار داده است.
وی خاطرنشان کرد: این آموزش ها از طریق هشت روش مختلف انجام شده و بیش از ۷۷ درصد آن به صورت غیرحضوری و از طریق پلتفرم نرم افزاری «به روب» بوده است.
ایجاد سایت جدید دفع پسماند در همدان الزامی است
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا در ادامه با بیان اینکه مهم ترین چالش در مدیریت پسماند همدان مکان یابی مناسب برای دفن زباله است، گفت: سایت کنونی اشباع شده و مشکلات زیادی ایجاد کرده است.
حسن سجادزاده در گفت وگو با ایسنا با تأکید بر ضرورت مکانیابی جدید، اظهار کرد: الزاماً نباید تنها یک مکان برای این موضوع تعریف شود؛ در سه محور اصلی تهران، همدان و کرمانشاه می توان سه سایت زباله را بررسی و استفاده کرد.
وی افزود: در این مسیر، ملاحظات زیست محیطی، دوری از مراکز مسکونی، عوارض زمین و کاربری های اطراف باید مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به اینکه چالش بعدی، فرایند سنتی جمع آوری و دفن زباله است، خاطرنشان کرد: متأسفانه هنوز از فناوری های روز دنیا برای تبدیل فرآورده های زباله به کالاهای باصرفه اقتصادی استفاده نمی شود و در این زمینه با خلأ جدی مدیریتی مواجه ایم.
نخاله های ساختمانی؛ تهدیدی رو به گسترش
این عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا درباره نخاله های ساختمانی، تصریح کرد: حجم نخاله های ساختمانی در ایران و به ویژه همدان زیاد و عمر ساختمان ها کوتاه است و همین مسئله باعث انباشت بیشتر نخاله شده، در حالی که هنوز فرایند مدیریتی مناسبی برای کاهش آن ایجاد نشده است.
سجادزاده با تأکید بر نیاز به فرهنگ سازی و آموزش مردم برای تفکیک زباله های تر و خشک، استفاده از کانکس های بازیافت سیار، جداسازی چوب، فلزات و پلاستیک، و نیز تفکیک زباله در مبدأ با کدگذاری و برچسب گذاری، خاطرنشان کرد: همچنین باید از دستگاه های سنگ شکن سیار در محل تخریب استفاده کرد و مشوق هایی مانند معافیت عوارض برای واحدهای بازیافت در نظر گرفت.
وی با اشاره به اینکه هر زمین خالی و متروکی در شهر به انبار نخاله تبدیل شده است، گفت: سیاست های بازدارنده و تشویقی ما ضعیف است و ایجاد بازارچه های روز برای فروش مستقیم محصولات حاصل از زباله می تواند راهگشا باشد.
نقش مدیریت شهری و بخش خصوصی
این کارشناس شهری در ادامه گفت: شهرداری می تواند با احداث بازارهای مصالح بازیافتی، کمک به سرمایه گذاران برای تأسیس کارگاه ها و کارخانه های بازیافت ثابت یا سیار، و همچنین قانون گذاری و نظارت مؤثر، این فضا را مدیریت کند.
سجادزاده با تأکید براینکه رویکرد فناوری اطلاعات، سامانه های دیجیتالی برای آموزش و کنترل مسیرهای دفع زباله و جلوگیری از تخلیه غیرمجاز نیز در این زمینه بسیار مؤثر است، ادامه داد: همچنین با ایجاد ابزارهای مالی و مشوق های سرمایه گذاری، باید بخش خصوصی را وارد این حوزه کرد تا مدیریت پسماند از شهرداری خارج شده و این «طلای کثیف» به منبع درآمد پایدار تبدیل شود.
این استاد شهرسازی با بیان اینکه مشکل امروز همدان، مکانیابی صحیح دفع زباله است که هنوز در این خصوص به نتیجه نرسیده ای، اظهار کرد: ناکارآمدی درون سازمانی، فقدان بهره گیری از فناوری اطلاعات، ضعف سیستم اطلاعاتی، ضعف در سازماندهی و راهبری طرح ها، ناآگاهی شهروندان و قوانین ناکارآمد نیز از دیگر مسائل و مشکلات این حوزه به شمار می روند.
این استاد دانشگاه با اشاره به اثرات زیست محیطی و اقتصادی این بحران، گفت: سایت فعلی با توسعه شهر، کارآمدی خود را از دست داده و ساکنان اطراف را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
وی با بیان اینکه شیب شهر و دفع آب های سطحی نیز باعث آلودگی منابع آبی شده و هزینه های زیادی به مدیریت شهری تحمیل کرده است، ادامه داد: کاهش ارزش اقتصادی زمین های اطراف سایت های زباله و تخریب زیستگاه های حساس شهری نیز از دیگر آسیب های جدی این وضعیت است.
سجادزاده با تأکید بر اینکه باید این تهدید را به فرصت تبدیل کنیم، اظهار کرد: استفاده از کارگاه های بازیافت سیار، فناوری های زیست محیطی و حرکت به سمت توسعه اقتصادی-اجتماعی، راهکار اصلی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا تصریح کرد: همان طور که در برخی کشورها زباله به محصول صنعتی و قابل استفاده تبدیل می شود، ما نیز با مکان یابی صحیح، جلب مشارکت بخش خصوصی و بهره گیری از تکنولوژی های نوین می توانیم این «ثروت کثیف» را به درآمدی پایدار تبدیل کنیم.
به گزارش ایسنا، با توجه به حجم بالای تولید نخاله های ساختمانی در همدان، نبود زیرساخت های مؤثر برای بازیافت، محدودیت ظرفیت سایت دفن فعلی و رهاسازی بخشی از نخاله ها در حاشیه شهر و جاده های اطراف، روشن است که مدیریت این پسماندها به یکی از چالش های جدی شهری تبدیل شده است. حل این مسئله تنها با دفن نخاله ها امکان پذیر نیست و نیازمند برنامه ریزی بلندمدت، جانمایی اصولی سایت جدید، توسعه فناوری های بازیافت، مشارکت بخش خصوصی و فرهنگ سازی عمومی است. در غیر این صورت، نخاله های ساختمانی همچنان به تهدیدی برای محیط زیست، سیمای شهری و سلامت شهروندان تبدیل خواهند شد.
انتهای پیام
∎
دیدگاهی ثبت نشده است