به گزارش اخلاق نیوز، در شرایطی که تنش های مرزی جنوب لبنان، فشار اقتصادی داخلی، و سایه درگیری های منطقه ای هم زمان بر کشور سنگینی می کند، تحلیل نقش بری بیشتر از آنکه یک کنجکاوی تاریخی باشد، نوعی «خوانش وضعیت فعلی قدرت» است.
از فریتاون تا بنت جبیل؛ دوگانه ای که شخصیت او را ساخت
نبیه بری در سال ۱۹۳۸ در فریتاون سیرالئون به دنیا آمد؛ در خانواده ای مهاجر از جنوب لبنان. این نکته فقط یک جزئیات بیوگرافیک نیست، بلکه یکی از کلید های فهم شخصیت اوست. خودش در یکی از گفت و گو های قدیمی اش گفته بود:
«کسی که بیرون از وطن به دنیا می آید، وطن را فقط یک جغرافیا نمی بیند، یک مسئله دائمی می بیند.»
خانواده او اصالتاً از جنوب لبنان، منطقه بنت جبیل هستند؛ منطقه ای که بعد ها یکی از پایگاه های اصلی شیعیان لبنان شد. او از نسل مهاجران لبنانی است که تجربه زندگی در آفریقا را داشته اند؛ تجربه ای که معمولاً در شکل گیری نگاه اقتصادی–عمل گرای او تأثیرگذار دانسته می شود.
بعد ها وقتی به لبنان بازگشت و حقوق خواند، این دوگانه تبدیل شد به یک سبک فکر سیاسی: قانون، برای او ابزار کنترل تعادل بود، نه ایدئولوژی.
او در جوانی تحت تأثیر فضای ناصری و پان عربیستی بود، اما برخلاف بسیاری از هم نسلانش که در ایدئولوژی ماندند، مسیرش را به سمت سیاست عملی تغییر داد. خودش جایی گفته بود:
«سیاست در لبنان جای شعار نیست، جای دوام آوردن است.»
امل، موسی صدر و لحظه ای که سیاست شروع شد
با ناپدید شدن امام موسی صدر، جنبش امل وارد مرحله ای شد که دیگر صرفاً یک حرکت اجتماعی نبود. وقتی نبیه بری در ۱۹۸۰ رهبری این جنبش را بر عهده گرفت، لبنان عملاً در حال ورود به یکی از پیچیده ترین جنگ های داخلی قرن بود.
در همان سال ها، او در میانه یک میدان کاملاً خشونت زده قرار گرفت:
گروه های فلسطینی، شبه نظامیان لبنانی، ارتش های خارجی و فروپاشی دولت مرکزی.
اما نکته ای که در همان دوره درباره او برجسته شد، این بود که برخلاف بسیاری از فرماندهان جنگ، به دنبال حذف کامل رقبا نبود. یکی از دیپلمات های فرانسوی در آن سال ها درباره او گفته بود:
«او بیشتر از آنکه جنگ را بفهمد، توازن جنگ را می فهمد.»
درگیری های امل با فلسطینی ها، به ویژه در جنگ اردوگاه ها، یکی از خونین ترین فصل های آن دوره بود. اما همزمان، بری کانال های مذاکره را هیچ وقت کامل نبست.
رقابت با حزب الله؛ از درگیری تا همزیستی
با ظهور حزب الله، معادلات شیعی لبنان وارد مرحله جدیدی شد. این گروه با حمایت مستقیم ایران و با گفتمان مقاومت وارد صحنه شد و به سرعت به رقیب امل تبدیل شد.
در دهه ۸۰ رقابت گاهی به درگیری مستقیم کشید، اما در دهه ۹۰ به سمت همزیستی رفت.
در همین دوره بود که یک جمله در فضای سیاسی لبنان درباره بری تکرار می شد:
«در لبنان، کسی حذف نمی شود؛ فقط جابه جا می شود.»
طائف؛ جایی که بری از رهبر جنبش به ستون نظام تبدیل شد
پس از توافق طائف، لبنان وارد نظم جدیدی شد.
در این نظم، بری به ریاست پارلمان رسید و از ۱۹۹۲ تا امروز در این جایگاه باقی مانده است.
او جایی گفته بود:
«پارلمان جایی است که لبنان نفس می کشد، حتی اگر نفس کشیدن سخت باشد.»
و در جمله ای دیگر که بار ها نقل شده:
«در لبنان دشمن دائمی وجود ندارد، فقط منافع دائمی وجود دارد.»
زندگی شخصی؛ سیاستمداری که دیده نمی شود، اما همه چیز را می بیند
بری به داشتن سبک زندگی بسیار محافظه کار و غیرنمایشی معروف است. برخلاف بسیاری از سیاستمداران لبنانی، زندگی شخصی اش تقریباً هیچ گاه در مرکز رسانه ها قرار نگرفته است.
او به سبک مدیریتی «سلسله مراتبی و کنترل محور» در خانواده و حزب معروف است.
در روایت های نزدیکانش، جمله ای تکرار می شود:
«بری زیاد حرف نمی زند، اما وقتی حرف می زند، مسیر عوض می شود.»
واقعیات مهم از زندگی شخصی نبیه بری
نبیه بری در سال ۱۹۳۸ در شهر فریتاون، سیرالئون به دنیا آمد؛ جایی که خانواده اش به عنوان مهاجر لبنانی زندگی می کردند.
خانواده او اصالتاً از جنوب لبنان، منطقه بنت جبیل هستند.
او در رشته حقوق در لبنان و فرانسه تحصیل کرده و آموزش حقوقی کلاسیک غربی دارد.
قبل از سیاست، به عنوان وکیل فعالیت می کرد.
در جوانی تحت تأثیر ناصریسم و پان عربیسم بود.
او تجربه زیست مهاجرتی در آفریقا دارد که بر نگاه اقتصادی–عمل گرای او اثر گذاشته است.
سبک زندگی او بسیار کم نمایش و محافظه کارانه است.
مدیریت او در حزب امل ساختار سلسله مراتبی و کنترل محور دارد.
او یکی از طولانی ترین دوره های ریاست پارلمان در جهان را دارد.
او بیشتر به جملات کوتاه سیاسی شناخته می شود تا سخنرانی های ایدئولوژیک.
جملات معروف، نقل قول و موضع ماندگار نبیه بری
«لبنان اگر توافق نکند، وجود نخواهد داشت.»
«هیچ کس در جنگ لبنان پیروز نشد؛ همه شکست خوردند.»
«در لبنان، کسی حکومت نمی کند؛ همه با هم حکومت می کنند یا هیچ کس.»
«اختلاف میان شیعیان، هدیه ای برای دیگران است.»
«سیاست در لبنان هنر جلوگیری از انفجار است، نه پیروزی.»
«ما در کشوری زندگی می کنیم که بحران در آن قاعده است.»
«حق مقاومت بخشی از حاکمیت ملی لبنان است.»
«پارلمان جایی است که لبنان نفس می کشد.»
«در لبنان هیچ دشمن دائمی وجود ندارد؛ فقط منافع دائمی وجود دارد.»
«اگر طائفه ها را حذف کنیم بدون جایگزین، لبنان حذف شده است.»
نقدها؛ تثبیت یا انسداد؟
منتقدان معتقدند بری به جای اصلاح نظام طائفه ای، آن را تثبیت کرده است. ریاست طولانی او بر پارلمان، در این نگاه، ابزار کنترل فرآیند سیاسی لبنان تلقی می شود.
در سطح حزبی نیز، تمرکز قدرت در جنبش امل و ضعف گردش نخبگان، از مهم ترین نقدهاست.
بری در بحران امروز؛ سیاستمدار تعادل یا نگهبان وضعیت موجود؟
در وضعیت فعلی لبنان، بری هم زمان در سه سطح عمل می کند: دولت، شیعیان، و معادلات منطقه ای. همین موقعیت باعث شده او برای برخی «نقطه تعادل» و برای برخی دیگر «عامل تثبیت وضعیت موجود» باشد.
سناریو های رفتاری در بحران های آینده
در شرایط جنگ یا تنش منطقه ای، پنج مسیر محتمل وجود دارد: مهار تنش داخلی، همسویی تاکتیکی با محور مقاومت، فاصله گذاری نهادی، میانجی گری پنهان، یا مدیریت فرسایش تدریجی قدرت.
اما در همه این سناریو ها یک ویژگی ثابت است: پرهیز از ریسک حداکثری.
لبنان، شیعه و سه مسیر متفاوت قدرت
ایران: قدرت برای تغییر جهان
عراق: قدرت برای ساخت دولت
لبنان: قدرت برای جلوگیری از فروپاشی
نبیه بری نه یک سیاستمدار کلاسیک است و نه یک چهره صرفاً تاریخی. او بخشی از معماری سیاسی لبنان است؛ معماری ای که در آن بحران نه استثناء، بلکه قاعده است.
در چنین ساختاری، او نه بحران را حل می کند و نه اجازه فروپاشی کامل می دهد؛ بلکه آن را قابل مدیریت نگه می دارد.
∎
دیدگاهی ثبت نشده است